Home » Opinião » Bu sabeba ma, pa skrebe nos lingua, governu dja liberta-nu di dikora? (I)

Bu sabeba ma, pa skrebe nos lingua, governu dja liberta-nu di dikora? (I)

Ku es alfabetu, nos Governu ta autoriza-nu skrebe kada son so di 1 manera na kualker palavra.

Marciano Moreira

Ku 3 konhesimentu so, dja bu pode komesa oji me ta uza alfabetu kabuverdianu ofisial, sen nesesidadi di dikora modi ta skrebedu nenhun palavra i sen medu di da baraka na skrebe nenhun palavra pabia, ku es alfabetu, nos Governu ta autoriza-nu skrebe kada son so di 1 manera na kualker palavra. Alfabetu ki nos Governu dja aprova – Dekretu-Lei nº 67/98, di 31/12/1998, na 5º Suplementu di BO nº 48 (1) – ta sirbi pa skrebe tudu varianti di nos lingua, di Santu Anton ti Brava. Es alfabetu libertador, konxedu pa alfabetu kabuverdianu (ex-ALUPEC = Alfabeto Unificado Para a Escrita do Cabo-verdiano), ta prendedu faxi pabia el ten 3 sinplifikason inportanti:

I) Ka ta ezisti letra matxa-femia, istu e, un mesmu letra ki, na uns palavra, ten un son i, na otus palavra, ten otu son so pa trapadja mininu kabesa. Pa ezenplu: G ten so son di G di galinha na tudu palavra – istu e, ta permitidu le G sima G na galinha, mas non sima J na girafa (2); O ten so son di O di obra na tudu palavra – istu e, ta permitidu le O sima O na obra, mas non sima U na gato; S ten so son di S di subida na tudu palavra – istu e, ta permitidu le S sima S na subida, mas non sima Z na rosa; X ten so son di X di xaropi/xarop (3) na tudu palavra – istu e, ta permitidu le X sima X na xeren, mas non sima C na próximo nen sima KS na flexão nen sima Z na êxito; Z ten so son di Z di zaragata na tudu palavra – istu e, ta permitidu le Z sima Z na zelador, mas non sima X na nariz.

II) Ka ta ezisti son ku txeu maridu, istu e, un mesmu son ki, na uns palavra, ta skrebedu ku un letra i, na otus palavra, ku otu letra so pa konfundi kriansa kabesa. Pa ezenplu: son J di janota ta skrebedu so ku J na tudu palavra – istu e, ta permitidu uza J na jeitu, mas non G na jeral; son K di karate ta skrebedu so ku K na tudu palavra – istu e, ta permitidu uza K na kamoka, mas non C na kubu nen Q na kuarta nen QU na kenti; son S di santa ta skrebedu so ku S na tudu palavra – istu e, ta permitidu uza S na sala, mas non C na sidadi nen Ç na prasa nen SS na pasadu nen X na masimu nen Z na lus; son U di uva ta skrebedu so ku U na tudu palavra – istu e, ta permitidu uza U na uva, mas non O na barku; son X di xerifi/xerif ta skrebedu so ku X na tudu palavra – istu e, ta permitidu uza X na xaropi, mas non CH na xama; son Z di zebra ta skrebedu so ku Z na tudu palavra – istu e, ta permitidu uza Z na zeru, mas non S na fazi nen X na ezami.

III) Letra C mandadu di volta pa Lisboa (djuntu ku se rabu Ç, maridu CH, fidju TCH i irmons Q ku QU) pabia, na purtuges, letra C e kanpion na xatia garotu kabesa: sima nu odja na kes 2 alinea anterior, alen di C ser un letra matxa-femia (el ten asves son di S, asves son di K), pa kaba mata, C e maridu di son S ki ten txeu otu maridu (C, Ç, S, SS, X i Z). Letra C mandadu txupa limon!

Pode gravadu, di grasa, ku 1 klik so, regras di alfabetu kabuverdianu na site http://tinyurl.com/5r9qauf o na site http://tinyurl.com/6xvp2qw

Marsianu nha Ida padri Nikulau Ferera

__________

(1) Governu torna aprova-l, di es bes ku karater DEFINITIVU, atraves di Dekretu-Lei nº 8/2009, di 16/03/2009.

(2) Kes palavra ki sta na italiku (istu e, djendjedu pa frenti sima girafa), es sta skrebedu na lingua purtuges.

PartilheTweet about this on TwitterShare on FacebookShare on Google+Email this to someone

Comentário

Notícias Relacionadas

Classificados